“The Elephant”, 1957, a short story by Sławomir Mrożek, who passed away on 15th Aug. 2013 aged 83

The Director of the Zoological Gardens turned out to be an opportunist. He treated animals as stepping stones for advancing his own career. He didn’t care much about promoting the educational function of his establishment either. The giraffe in his ZOO had a short neck, the badger didn’t even have his own den, the whistlers overwhelmed by apathy, whistled all too infrequently and somewhat reluctantly. These shortcomings shouldn’t be there, for the ZOO was frequently visited by school groups. It was a small provincial ZOO with some essential animals missing, like an elephant for example. Efforts were made to find a substitute for him and as a temporary measure three thousand rabbits were bred. However, as the country developed, the shortages were gradually replenished through central planning.

And so came the elephant’s turn. On the occasion of Poland’s Liberation Day, on the 22nd of July, the ZOO received a notification that an elephant would finally be allocated. The ZOO employees, fully devoted to the cause, were delighted. Their amazement was even greater, when they found out that the Director had written a memo to Warsaw declining the allocation and putting forward a plan for procuring an elephant in an economical way. “My whole crew and I” – he wrote “are aware that an elephant weighs heavily on the shoulders of the Polish miners and steel workers. In order to reduce our overheads, I propose to replace the elephant referred to in the letter with one of our own. We can make one of adequate proportions from rubber, inflate it with air and position it behind the railings. Once carefully painted, you won’t be able to tell the difference between it and the real one, even on closer inspection. Please remember that an elephant is a sluggish animal, which doesn’t jump, run or roll over the ground. We will place a sign on the railings saying that this is an exceptionally sluggish elephant. Money thus saved could be turned towards the construction of a new jet plane or the maintenance of historical churches. Please note that this proposal, as well as the design of the project represent my modest contribution to our common task and struggle. I remain your humble servant”, signature.

The memorandum must have fallen into the hands of an unconcerned clerk, who in a bureaucratic pursuit of his duties, failed to evaluate the case properly and following the guidelines concerning the reduction of costs, accepted the plan. Upon receipt of approval, the ZOO Director ordered the making of a huge rubber carcass, which was to be filled with air. This was to be done by two caretakers, who were to pump it up from two opposite ends. In order to keep it confidential, the whole job had to be accomplished at night time. In the meantime the town inhabitants had found out that the real elephant was arriving and were eager to see it. Besides, the Director was pressing on with the job, because he expected a bonus once his idea would become a success. The workers locked themselves in a shed, where a makeshift workshop was set up, and started blowing. After two hours’ effort they decided that the grey carcass was only partially filled with air, forming a bulbous, flattened shape which showed little resemblance to an elephant.

As the night fell, human voices subsided and only the jackal’s call was audible in the ZOO. The two men, who were rather advanced in age and not used to such chores, got tired and stopped working for a while, making sure not to release the air already inside. “If we go on like this, it will take us till the morning” – one of them uttered. “I wonder what to tell my wife when I get back. She won’t believe me if I were to tell her I was pumping up an elephant all night”. “Sure, you don’t blow up elephants every day” – the other one agreed. “It’s all because our Director is a commie”. After another half hour they got tired. The body of the elephant was filling up, but it was still too far off its full size. “It’s getting harder and harder”- the first worker uttered. “To be honest, it is a drudgery” – the other one agreed. “Let’s have a little rest”. While they were resting one of them spotted a gas tap on the wall. It occurred to him that it might be possible to complete the filling up of the elephant with gas. He shared his idea with his mate and they decided to try this out. On connecting the gas tap to the elephant, to their delight very soon the animal appeared in its full shape in the middle of the shed. It looked real. The stocky body, the pillar-like legs, the huge ears and the obvious trunk. The Director, not being restricted any more by any considerations and driven by ambition to possess an impressive elephant in his ZOO, had made sure that the model would be very large. “First class” – declared the one who conceived the gas plan. “We can go home now”.

At the crack of dawn the elephant was transferred to the specially prepared, centrally located run, next to the monkeys’ cage. He looked austere against the background of a natural cliff. A sign was placed in front of him: “Exceptionally sluggish – doesn’t run at all”. Among the first visitors on the day was a group of pupils from a local school, guided by their teacher who intended to give them a field lesson. He stopped the whole group in front of the elephant and embarked on his lecture: “The elephant is a vegetarian. He rips out the saplings from the ground with his trunk and consumes all the leaves”.

The pupils who gathered in front of the elephant, watched him with amazement. They expected him to wrench a tree up, but he was just stuck there, motionless, behind the railings. “The elephant descends in direct line from the mammoths, nowadays extinct. Small wonder then, he is one of the biggest surviving land animals”. The more diligent pupils were taking notes. “Only a whale is heavier than an elephant, but he lives in the sea. One can therefore say without any doubt that the elephant is the king of the wilderness”. A light gust of wind swept through the garden. “The weight of an adult elephant ranges between four and six thousand kilos”.

At that moment the elephant twitched and took off into the air. For a while he was tossed about just over the ground, and then was lifted further up by the wind displaying his formidable body against the background of the blue sky. Rising higher and higher, after a while he turned, displaying to those watching below the four circles of his widely spread feet, his rotund belly and the tip of his trunk. Then, carried horizontally by the wind, he sailed over the railings and disappeared behind the tops of the high trees. Flabbergasted monkeys stared into the sky. He was later found in the Botanical Gardens, where he burst, impaled on a cactus on his way down. The pupils who were at the ZOO at the time, slipped back in their school work and became hooligans. Apparently they now drink vodka and vandalise windows. They do not believe in elephants at all.

Translated from Polish by Halina A.

Email: polished-translations at talktalk.net

Source text

Słoń

Kierownik ogrodu zoologicznego okazał się karierowiczem. Zwierzęta traktował tylko jako szcze­bel do wybicia się. Nie dbał także o należytą rolę swojej placówki w wychowaniu młodzieży. Żyrafa w jego ogrodzie miała krótką szyję, borsuk nie posiadał nawet swojej nory, świstaki, zobo­jęt­niałe na wszystko, świstały nadmiernie rzadko i jakby niechętnie. Niedociągnięcia te nie powinny mieć miejsca, tym bardziej że ogród bywał często odwiedzany przez wycieczki szkolne. Był to ogród prowincjonalny, brakowało w nim kilku podstawowych zwierząt, między innymi słonia. Usiłowano go na razie zastąpić, hodując trzy tysiące królików. Jednak w miarę jak rozwijał się nasz kraj – planowo uzupeł­niano braki.

Wreszcie przyszła kolej i na słonia. Z okazji 22 Lipca ogród otrzymał zawiadomienie, że przydział słonia został ostatecznie załatwiony. Pracownicy ogrodu, szczerze oddani sprawie, ucieszyli się. Tym większe było ich zdziwienie, kiedy dowiedzieli się, że dyrektor napisał do Warszawy memoriał, w którym zrzekał się przydziału i przedstawił plan uzyskania słonia sposobem gospo­darczym. “Ja i cała załoga” – pisał – “zdajemy sobie sprawę, że słoń jest wielkim ciężarem na barkach polskiego górnika i hutnika. Pragnąc obniżyć koszty własne, proponuję zastąpić słonia wymienionego w odnośnym piśmie – słoniem własnym. Możemy wykonać słonia z gumy, w odpowiedniej wielkości, napełnić go powietrzem i wstawić za ogrodzenie. Starannie pomalowany, nie będzie się odróżniał od prawdziwego, nawet przy bliższych oględzinach. Pamiętajmy, że słoń jest zwierzęciem ociężałym, nie wykonuje więc żadnych skoków, biegów i nie tarza się. Na ogrodzeniu umieścimy tabliczkę wyjaśniającą, że jest to słoń szczególnie ociężały. Pieniądze zaoszczędzone w ten sposób możemy obrócić na budowę nowego odrzutowca albo konserwację zabytków kościelnych. Proszę zwrócić uwagę, że zarówno inicjatywa, jak i opracowanie projektu jest moim skromnym wkładem we wspólną pracę i walkę. Pozostaję uniżenie” – – i podpis.

Widocznie memoriał trafił do rąk bezdusznego urzędnika, który biurokratycznie traktował swoje obowiązki i nie wniknął w istotę sprawy, ale kierując się tylko wytycznymi w zakresie obniżki kosztów własnych – – zaakceptował ten plan. Otrzymawszy odpowiedź zezwalającą, dyrektor ogrodu zoolo­gicznego polecił wykonać ogromną powłokę z gumy, którą następnie wypełnić miano powietrzem. Mieli dokonać tego dwaj woźni przez nadmuchiwanie powłoki z dwóch przeciwnych końców. Aby rzecz utrzymać w dyskrecji, cała praca musiała być ukończona w ciągu nocy. Miesz­kańcy miasta dowie­dzieli się już, że ma przybyć prawdziwy słoń i chcieli go zobaczyć. Poza tym dyrektor naglił, ponieważ spodzie­wał się premii, o ile jego pomysł zostanie uwieńczony powodze­niem. Zamknęli się w szopie, w której urządzony był podręczny warsztat, i zaczęli nadmuchiwanie. Jednak po dwóch godzinach wysiłku stwier­dzili, że szara powłoka tylko nieznacz­nie uniosła się nad podłogą, tworząc bulwiasty, spłasz­czony kształt, w niczym jeszcze nie przypominający słonia.

Noc postępowała, głosy ludzkie uciszyły się, jedynie z ogrodu dolatywało wołanie szakala. Zmęczeni, przerwali na chwilę pilnując, żeby powietrze już nadmuchane nie uciekło. Byli to starsi ludzie, nie przyz­wy­czajeni do takiej roboty. – Jak tak dalej pójdzie, skończymy dopiero rano – rzekł jeden z nich. – Co ja powiem żonie, kiedy wrócę do domu? Nie uwierzy mi przecież, jeżeli jej powiem, że przez całą noc nadmuchiwałem słonia. – Rzeczywiście – zgodził się drugi. – Słonie nadmuchuje się rzadko. Wszystko przez to, że nasz dyrektor jest lewak. Po dalszej półgodzinie poczuli się zmęczeni. Kadłub słonia powiększył się, ale daleko było mu jeszcze do pełnych kształtów. – Coraz ciężej idzie – stwierdził pierwszy. – W samej rzeczy – przytaknął drugi. – Jak po grudzie. Odpocznijmy trochę. Kiedy odpoczy­wali, jeden z nich zauważył kurek gazowy, wystający ze ściany. Pomyślał, czy nie dałoby się wypełnić słonia do reszty gazem – zamiast powietrzem. Powiedział o tym koledze. Postanowili zrobić próbę. Załączyli kurek do słonia i ku ich uradowa­niu już po krótkiej chwili na środku szopy stanęło zwierzę w całej wysokości. Było jak żywe. Zwalisty tułów, słupiaste nogi, wielkie uszy i nieodłączna trąba. Dyrek­tor, nie zmuszany już do liczenia się z żadnymi względami, a powodowany ambicją posiadania w swoim ogrodzie okazałego słonia – postarał się, żeby model był bardzo duży. – Pierwszorzędny – oświadczył ten, który wpadł na pomysł z gazem. – Możemy iść do domu.

Rankiem przeniesiono słonia do umyślnie urządzonego dlań wybiegu, w centralnym punkcie, koło klatki z małpami. Ustawiony na tle naturalnej skały, wyglądał groźnie. Przed nim umieszczono tablicę: “Szczególnie ociężały – w ogóle nie biega”. Jednymi z pierwszych gości tego dnia byli uczniowie miej­sco­wej szkoły, przyprowadzeni przez nauczyciela. Nauczyciel zamierzał przepro­wadzić lekcję o słoniu w sposób poglądowy. Zatrzymał całą grupę przed słoniem i zaczął wykład: – …Słoń jest roślino­żerny. Za pomocą trąby wyrywa młode drzewka i objada je z liści. Uczniowie skupieni przed słoniem oglądali go pełni podziwu. Czekali, żeby słoń wyrwał jakieś drzewko, ale on tkwił za ogrodze­niem bez ruchu. – … Słoń pochodzi w prostej linii od zaginionych już dzisiaj mamutów. Nic więc dziwnego, że jest najwięk­szym z żyjących zwierząt lądowych. Pilniejsi ucznio­wie notowali. – …Tylko wieloryb jest cięższy od słonia, ale ten żyje w morzu. Możemy więc śmiało powiedzieć, że królem puszczy jest słoń. Przez ogród powiał lekki wiatr. – …Waga dorosłego słonia waha się od czterech do sześciu tysięcy kilogramów.

Wtem słoń drgnął i uniósł się w powietrze. Przez chwilę kołysał się tuż nad ziemią, ale podtrzy­many wiatrem ruszył do góry i ukazał całą swą potężną postać na tle błękitu. Jeszcze chwila i mknąc coraz wyżej zwrócił się ku patrzącym z dołu czterema krążkami rozstawionych stóp, pękatym brzuchem i koniuszkiem trąby. Potem, niesiony przez wiatr poziomo, pożeglował ponad ogrodzenie i zniknął wysoko za wierzchołkami drzew. Osłupiałe małpy patrzyły w niebo. Słonia znaleziono w pobliskim ogrodzie botanicznym, gdzie spadając nadział się na kaktus i pękł. A ucznio­wie, którzy wtedy byli w ogrodzie zoologicznym, opuścili się w nauce i stali się chuliga­nami. Podobno piją wódkę i tłuką szyby. W słonie nie wierzą w ogóle.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: